Aktywność trzech warstw samokontroli

Aktywność trzech warstw samokontroli stale z sobą się zazębia. Pierwsze dwie rozgrywają się poniżej progu świadomości, a ostatnia jest świadoma, ale włącza struktury samokontroli podświadomej. Nieraz oceny w poszczególnych warstwach samokontroli są z sobą sprzeczne. Na przykład nakazy i zakazy okresu dzieciństwa mogą być w sprzeczności z moralnością naturalną. Samokontrola aktualna może nie zgadzać się z tabu utrwalonym w dzieciństwie lub z naturalnymi nakazami moralnymi. Nasze sumienie nie jest więc jednolitą całością, ma ono charakter wyraźnie dynamiczny, składa się z różnorakich elementów, działających nieraz antagonistycz- nie, ostateczna ocena jest wypadkową tych różnych sił samokontroli działających zarówno powyżej, jak i poniżej progu świadomości.

Geneza lęku w każdej warstwie układu samokontroli jest inna. W pierwszej warstwie, naturalnej lub konstytucjonalnej, lęk wywodzi się z naruszenia praw przyrody ożywionej, jej dążenia do stwarzania swoistego porządku (negatywnej entropii) i z naruszenia drugiego prawa biologicznego, porządek moralny bowiem, jak należy przypuszczać, stanowi rozszerzenie prawa zachowania życia gatunku, zwycięstwa życia (dobra) nad śmiercią (złem). W drugiej warstwie – zwierciadła społecznego okresu dzieciństwa, czyli w terminologii psychoanalitycznej superego – lęk sumienia jest w istocie lękiem społecznym. Jest on szczególnie silny na skutek swoistego dla tego okresu życia wyolbrzymienia zwierciadła społecznego i na skutek znaczenia środowiska społecznego dla życia człowieka: oderwanie od tego środowiska jest równoznaczne ze śmiercią, lęk społeczny w tym okresie życia jest równocześnie lękiem biologicznym. W trzeciej, aktualnej lub świadomej warstwie układu samokontroli lęk sumienia jest – podobnie jak w warstwie drugiej – lękiem społecznym, lękiem przed zwierciadłem społecznym, ale nie ma katastroficznych rozmiarów jak w warstwie drugiej, jest bardziej związany z realną sytuacją.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>