Poczucie własności w trzech fazach aktywności

Poczucie własności różnie się kształtuje w poszczególnych fazach aktywności. W pierwszej fazie mamy wrażenie, że plany aktywności są nasze, mimo że w rzeczywistości istnieją w nich struktury czynnościowe wzięte z otaczającego świata. W drugiej fazie dochodzi do starcia własnych struktur czynnościowych ze strukturami otoczenia, w starciu tym nasila się poczucie własności: struktury własne przeciwstawiają się strukturom otoczenia: jednocześnie jednak w starciu tym scalają się struktury własne ze strukturami otoczenia, tak że to, co przynależy do otoczenia, staje się własne. W trzeciej fazie główny strumień informacji pochodzi ze zwierciadła społecznego. Jest on zawsze czymś obcym, nawet wówczas, gdy wchłonięty przez naszą świadomość staje się jej integralną częścią w postaci „głosu sumienia”. Obserwator zewnętrzny zmienia się w obserwatora wewnętrznego, on nas śledzi, ocenia, krytykuje, ale zawsze pozostaje jakby drugą osobą, która w nas tkwi. „Jemu”, „on” przeciwstawia sią „ja”.

Lęk trzeciej fazy aktywności jest lękiem przed tym sędzią, który znajduje się zewnątrz (zwierciadło społeczne) lub wewnątrz (sumienie). Jest to więc lęk w zasadzie o charakterze społecznym, lęk przed potępieniem społecznym, przed wykluczeniem z grupy społecznej. W miarę ewolucji zależność jednostki od środowiska społecznego staje się coraz większa, a tym samym zagrożenie utraty więzi społecznej jest równoznaczne z zagrożeniem śmiercią biologiczną. Znaczenie sygnału zagrożenia w miarę ewolucji przesuwa się z lęku biologicznego na lęk społeczny. Lęk sumienia (moralny) można by traktować jako zinternalizowany lęk społeczny. W ten sposób część otaczającego świata – jako część najważniejsza, bo nas oceniająca – znajduje się stale w nas i nas stale krytykuje. Niebezpieczeństwo nie jest już na zewnątrz, ale wewnątrz, w nas samych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>