Spokój sumienia

Model techniczny pozwolił nam lepiej zrozumieć znaczenie sprzężenia zwrotnego w układach samosterujących. W żywych ustrojach spotykamy bardzo wiele przykładów sprzężeń zwrotnych o różnych poziomach integracji. Traktowanie sumienia jako sprzężenia zwrotnego o najwyższym poziomie integracji jest oczywiście znacznym uproszczeniem, ale ułatwia zrozumienie tego niezwykle skomplikowanego zagadnienia.

Spokój sumienia nie jest tylko poetycką czy moralną metaforą. Doświadczenie psychiatryczne uczy nas, jak wielką rolę w genezie zaburzeń psychicznych odgrywa niepokój sumienia. Psychoterapia w znacznej mierze polega na procesie oczyszczania: to, co obciąża sumienie, zostaje wyrzucone na zewnątrz, staje się dzięki temu cząstką wspólnego świata i dzięki tej wspólnocie ciężar winy staje się lżejszy. Nie jest wykluczone, że najwyższy układ samokontroli może wpływać na układy samokontroli o niższym poziomie integracji i tym samym zakłócać procesy fizjologiczne. Zjawisko to zapewne odgrywa pewną rolę w genezie chorób psychosomatycznych: choroba, jak to dawniej uważano, byłaby pewnego rodzaju „karą za grzechy”. Oczywiście dziś tego typu myślenie wydaje się nam całkowicie absurdalne. Ale nawet w absurdzie tkwi niekiedy ziarno prawdy.

Dyskusyjną też sprawą jest problem porządku moralnego tkwiącego w przyrodzie ożywionej. Na ogół skłonni jesteśmy sądzić, że moralność jest tworem specyficznie ludzkim, że przyroda jest amoralna. Prawa przyrody ożywionej staramy się zredukować do prostych praw obowiązujących w przyrodzie nieożywionej, a więc wyłącznie fizycznych i chemicznych. Technizacja nauk biologicznych ułatwia to zadanie i rzeczywiście rozwój biologii w fizyko-chemicznym aspekcie jest niezwykły. Nie wiadomo jednak, czy takie ujęcie nie zacieśnia naszego zrozumienia przyrody ożywionej, czy nie tracimy w ten sposób z oczu tego, co w niej jest najistotniejsze. Może właśnie jednym z takich istotnych zagadnień przyrody ożywionej jest problem układów samokontrolujących, swoistego „sumienia”, istot żywych. Życie jest wciąż dla nas wielką niewiadomą, którą powinniśmy jednak starać się poznawać, choćby dlatego, by siebie lepiej rozumieć, gdyż sami jesteśmy cząstką przyrody ożywionej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>