Sumienie podświadome

Świadome sumienie jest jednakże tylko zewnętrzną warstwą skomplikowanego systemu naszych związków z otoczeniem społecznym. Koncepcja sumienia nieświadomego (super- ego) jest, jak wiadomo, zasadniczym punktem teorii psychoanalitycznych i jak się zdaje, nie jest to koncepcja fałszywa. Znaczenie związku z otoczeniem społecznym jest dla człowieka szczególnie istotne, co wiąże się z jego bardzo długim w porównaniu ze zwierzętami okresem niezaradności, w którym przerwanie związku z otoczeniem społecznym (ze środowiskiem macierzyńskim) jest równo- znacze z biologiczną śmiercią. Poza tym związek ten jest konieczny do rozwoju metabolizmu informacyjnego, który u człowieka jest w porównaniu ze światem zwierzęcym niepomiernie bogaty.

Zasadnicza struktura układu samokontroli, jak zresztą wszystkie inne zasadnicze struktury (np. struktura osobowości, uczuciowo-nastrojowa itp.), tworzy się w dzieciństwie. Należy jednakże pamiętać, że w dzieciństwie otoczenie społeczne, a tym samym i zwierciadło społeczne, przedstawia się zupełnie inaczej niż w późniejszych okresach życia. Typowy dla okresu pokwitania bunt społeczny jest między innymi objawem przejścia z dziecinnego do dorosłego spojrzenia na otoczenie społeczne. Zasadnicza różnica w spojrzeniu na otoczenie społeczne dziecka i osoby dorosłej sprowadza się do różnicy kąta widzenia. Dziecko patrzy na otaczający je świat społeczny pod ostrym kątem do góry, co z konieczności prowadzi do zniekształcenia proporcji. Dorosły patrzy mniej więcej poziomo, choć i u niego nierzadko zdarza się dziecinny sposób spojrzenia w górę.

Na tej zasadzie opiera się zresztą hierarchia władzy. Spojrzenie w górę wyolbrzymia dany przedmiot, jesteśmy przezeń przytłoczeni, czujemy się wobec niego mali i bezradni. Podobne uczucie odczuwa się wobec ogromu gór. Wyolbrzymiony przedmiot nabiera cech jakby boskich. Góry kojarzą się człowiekowi z boskością, na górze objawiał się Bóg, na Olimpie mieszkali bogowie. Patrząc w górę, traci się zdolność krytycznej oceny. By móc coś krytycznie ocenić, trzeba na dany przedmiot popatrzeć z góry, a przynajmniej w płaszczyźnie poziomej. gdyż tylko wtedy ogarnia się go w całości.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>