Teoria moralności

Z punktu widzenia teorii moralności analiza zaburzeń psychiatrycznych pod kątem ich etycznego znaczenia byłaby przedsięwzięciem zgoła ciekawym i mogącym rzucić wiele nowego światła na zagadnienie genezy moralności. Analiza taka nie powinna być jednakże podejmowana przez psychiatrów z powodów już przedstawionych.

W drugiej warstwie sumienia, tworzącej się w dzieciństwie na skutek utrwalenia pierwszych zetknięć ze zwierciadłem społecznym, zasadą jest wyolbrzymienie proporcji. Jeśli prawo naturalne stwarza harmonijne podstawy moralności, to ta warstwa zniekształca naturalną harmonię między dobrem a złem. Nakazy i zakazy urastają nieraz do monstrualnych rozmiarów. Nabierają cech nieskończoności („boskość” układu samokontroli z okresu dzieciństwa), nigdy nie wiadomo, kiedy i jaka nagroda czy kara nastąpi. Ma się przed sobą groźbę „sądu ostatecznego”, losowe wydarzenia są nieraz odczuwane jako kara za niegdyś popełnione „grzechy”. Dzięki temu wyolbrzymieniu, jakiemu prawdopodobnie ulega układ samokontroli w pierwszym okresie życia, tj. w pierwszych zetknięciach ze zwierciadłem społecznym, nabiera on niezwykłej siły, która jest konieczna do korygowania niezliczonych potencjalnych struktur czynnościowych, tworzących się wciąż u człowieka.

Trzecia, powierzchowna warstwa ukadu samokontroli rozgrywa się już powyżej progu świadomości i składa się głównie z aktualnych sygnałów zwrotnych, tj. z aktualnego odbicia w zwierciadle społecznym. W świadomości ludzkiej zawsze mieści się obserwator, który krytykuje nasze zachowanie. Ten aktualny obserwator jest całką informacji zwrotnych pochodzących od otoczenia społecznego. Przede wszystkim liczą się tu aktualne oceny naszego zachowania, ale też nie bez znaczenia są dawniejsze zapisy pamięciowe, które mówią nam, jak analogiczne postępowanie zostało niegdyś ocenione. Aktualność nie jest tu tylko pojęciem czasowym, tj. odnoszącym się do określonego odcinka czasu, lecz raczej pojęciem świadomościowym: aktualne jest to, co się aktualnie mieści w świadomości. Mogą to być nie tylko informacje zwrotne dotyczące ocenianej bieżąco struktury czynnościowej, ale też te wszystkie informacje, które w jakimś stopniu wiążą się z aktualną sytuacją, mimo że powstały w innych warunkach i w innym czasie. Swoboda rzutowania się w czasie i przestrzeni, charakterystyczna dla ludzkiego metabolizmu informacyjnego, występuje też w układzie samokontroli.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>