Trzy warstwy sumienia

Możliwe więc, że rozpatrując genezę ludzkiego układu samokontroli dałoby się rozróżnić w nim trzy warstwy: konstytucjonalną, wczesnego okresu rozwoju i aktualną. Warstwa konstytucjonalna odpowiadałaby naturalnemu porządkowi moralnemu, jeśli taki istnieje. Za istnieniem jej przemawia też to, że niezależnie od kręgów kulturowych, epok, społecznych zwyczajów jest jakiś zasadniczy ogólnoludzki zrąb moralności. Dekalog we wszystkich religiach jest podobny.

Lęk sumienia byłby w tym wypadku wywołany przez naruszenie praw natury, byłby analogiczny do lęku biologicznego. Jak wszystkie struktury czynnościowe zmierzające do zwiększenia negatywnej entropii ustroju, czyli zgodnie z rytmem życia (budowy), dobro byłoby nagradzane uczuciami o znaku dodatnim, tj. przyjemności. Natomiast zło, jako związane z rytmem śmierci, tj. obniżeniem negatywnej entropii ustroju, byłoby „karane” uczuciami negatywnymi, tj. przykrości i bólu. Niebo i piekło mieściłoby się w samym systemie samokontroli, za dobro człowiek byłby nagradzany „niebem” pozytywnych uczuć i nastrojów, a za zło karany „piekłem” uczuć negatywnych (przykrości i bólu). Jest to oczywiście bardzo uproszczony schemat naturalnego porządku moralnego, ale jak się zdaje, porządek taki nie jest tylko fikcją.

Naturalny układ samokontroli rozbudowuje się w dzieciństwie dzięki pierwszemu zetknięciu ze środowiskiem społecznym, które w tym okresie życia jest środowiskiem macierzyńskim. Typowe dla tego okresu życia wyolbrzymienie zwierciadła społecznego stwarza swoistą atmosferę „boskości” wokół układu samokontroli, przepojoną wiarą w nieomylność, sprawiedliwość i wieczność nagrody i kary. Jest to wiara w „sąd ostateczny”. Nie chodzi tu o wiarę religijną, choć fakt, że w wielu religiach motyw sądu ostatecznego występuje, może przemawiać za tym, że wiara ta istnieje w psychice ludzkiej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>